Elewa Ulinzi wa Wakimbizi nchini Kanada

Mkimbizi ni nani?

Serikali ya Kanada inasema wewe ni mkimbizi ikiwa hauko salama katika nchi yako. Ukirudi nyumbani, unaweza kuumizwa au kupoteza uhuru wako kwa sababu ya kubaguliwa. Lazima uishi nchi nyengine.

Kuomba ulinzi wa mkimbizi nchini Kanada kunaitwa kufanya dai la ukimbizi. Hata kama ulitendewa vibaya katika nchi yako au nchi yako ni mahali pa hatari, huenda usiruhusiwe kukaa Kanada. Ni lazima uonyeshe kuwa wewe ni Mkimbizi kulingana na Mkataba wa Geneva au wewe ni Mtu Anayehitaji kulindwa.

Mkimbizi kulingana na Mkataba wa Geneva

Ili kuwa mkimbizi wa Mkataba wa Geneva, sentensi hizi sita lazima ziwe kweli kwako:

• Nikirudi katika nchi yangu, kuna uwezekano nitatendewa vibaya sana.
• Nitatendewa mabaya kwa sababu ya mimi ni nani au naamini nini
• Kwa kweli naogopa kurudi.
• Nina sababu nzuri ya kuogopa kuishi katika nchi yangu.
• Serikali yangu haiwezi kunilinda.
• Siwezi kuishi kwa usalama au kwa njia inayofaa katika sehemu nyingine yoyote nchini kwetu.

Mtu Anayehitaji Ulinzi

Ili kuwa “mtu anayehitaji ulinzi”, lazima uonyeshe kuwa 1 au 2 ni kweli:

1. Nikirudi katika nchi yangu, huenda watu walio na mamlaka watanitesa.

AU

2. Nikirudi katika nchi yangu, naweza kufa au kutendewa ukatili au kuadhibiwa,

NA

• Serikali yangu haiwezi kunilinda,
• Siwezi kuishi kwa usalama au kwa njia inayofaa katika sehemu nyingine yoyote nchini kwetu.
• Niko hatarini lakini sio kila mtu katika nchi yangu ana hatari hii,
• Siko hatarini kwa sababu tu nchi yangu inataka kuniadhibu kwa kufanya jambo ambalo ni uhalifu nchini Kanada, na
• Siko hatarini kwa sababu tu ya huduma duni za afya katika nchi yangu.

Tazama Elewa Ufafanuzi wa Kisheria kwa maelezo zaidi.

Je, ninaweza kufanya dai la ukimbizi?

Ikiwa unakimbia hatari au mateso, unaweza kuomba ulinzi nchini Kanada kwa kuwasilisha dai la ukimbizi mpakani au ukiwa ndani ya Kanada. Serikali ya Kanada itaamua ikiwa dai lako la ukimbizi linaweza kupelekwa kwa IRB-RPD. Ni muhimu kuelewa ni nani anayeweza kuwasilisha dai la ukimbizi na ni nani anayeweza kupata fursa ya kusikilizwa kwa dai lake. Pata ushauri wa kisheria haraka iwezekanavyo na kabla ya kuomba ulinzi wa ukimbizi.

Ni nani ambaye hastahili?

Huenda usistahili dai lako la ukimbizi kupelekwa kwa IRB-RPD ikiwa:

• Wewe ni mkimbizi wa Mkataba wa Geneva katika nchi nyingine ambayo unaweza kwenda.
• Ulituma dai la ukimbizi nchini Marekani, Uingereza, Australia au New Zealand.
• Tayari uliambiwa na Kanada kwamba huwezi kutoa dai la ukimbizi.
• Uliwahi kutoa dai la ukimbizi nchini Kanada ambalo liliondolewa, liliachwa au lilikataliwa.
• Umetambuliwa kuwa hatari au mhalifu, au umevunja sheria za haki za binadamu.
• Tayari ulipewa hadhi nchini Kanada kama mtu anayelindwa.
• Umepokea amri ya kuondolewa nchini Kanada.
• Katika mpaka wa nchi kavu wa Marekani na Kanada, hukuweza kuingia kwa sababu ya Makubaliano ya Nchi ya Tatu ya Salama (STCA).

Ikiwa uliwasilisha dai lako mnamo au baada ya tarehe 3 Juni 2025:

Kutokana na Muswada C-12, kuna sababu mbili zaidi ambazo zinaweza kufanya dai lako la ukimbizi lisipelekwe kwa IRB-RPD. Sheria hizi zinatumika tu kwa madai yaliyowasilishwa mnamo au baada ya tarehe 3 Juni 2025.

• Uliwasilisha dai la ukimbizi zaidi ya mwaka mmoja baada ya kuingia Kanada kwa mara ya kwanza (baada ya tarehe 24 Juni 2020), hata kama uliondoka Kanada na baadaye ukaingia tena.
• Uliingia Kanada kupitia sehemu isiyo kituo rasmi cha kuvuka mpaka na ukawasilisha dai lako la ukimbizi zaidi ya siku 14 baada ya kuingia Kanada.

Hii inamaanisha kwamba ikiwa uliingia Kanada kwa muda wowote baada ya tarehe 24 Juni 2020, na hukuwasilisha dai la ukimbizi ndani ya mwaka mmoja tangu ulipoingia Kanada kwa mara ya kwanza baada ya tarehe 24 Juni 2020, dai lako la ukimbizi huenda lisipelekwe kwa IRB-RPD. Badala yake, unaweza kuwa na fursa ya kutumia mchakato mwingine unaoitwa PRRA. Hata hivyo, huenda bado ukahitaji kuanzisha dai la ukimbizi ili uweze kupata fursa ya kupitia mchakato wa PRRA.

Makubaliano ya Nchi ya Tatu ya Salama (STCA).

Ukiingia Kanada kutoka Marekani, makubaliano kati ya Kanada na Marekani yanayoitwa Mkataba wa Nchi ya Tatu ya Salama (STCA) hufanya iwe vigumu kuomba ulinzi wa wakimbizi. Mkataba unasema kwamba unapaswa kufanya madai yako ya ukimbizi katika nchi ya kwanza iliyo salama utakayoingia. STCA itatumika kwako ikiwa utaingia Kanada kwa kuvuka mpaka rasmi, au uliingia Kanada ukitumia kivuko rasmi cha mpaka na ukatoa dai la ukimbizi ndani ya siku 14 baada ya kuingia nchini.

Ukivuka hadi Kanada kutumia mpaka wa ardhi, unaweza tu kutoa dai la ukimbizi ikiwa:

• Una familia nchini Kanada.
• Wewe ni mtoto chini ya miaka 19, unasafiri peke yako, na huna mzazi au mlezi wa kisheria nchini Marekani.
• Una visa halali ya Kanada, au kibali cha kusoma au cha kufanya kazi.
• Unakabiliwa na hukumu ya kifo nchini Marekani au katika nchi yako.
• Wewe huna taifa.
• Wewe ni raia wa Marekani.

Afisa wa mpaka atakuuliza maswali ili kuona kama unastahiki mojawapo ya vighairi hivi. Ikiwa unastahiki, utaruhusiwa kuingia Kanada. Ikiwa hustahiki kwa sababu ya mojawapo ya vighairi, unaweza kurudishwa Marekani. Ikiwezekana, zungumza na wakili au mwakilishi wa kisheria kuhusu njia nyingine unazoweza kujaribu kubaki Kanada.

Tazama Makubaliano ya Nchi ya Tatu ya Salama kwa maelezo zaidi.

Muhtasari wa mchakato wa kudai ukimbizi

Ili kukaa Kanada, ni lazima uonyeshe serikali kwamba wewe ni mtu Kanada inamuita mkimbizi. Hii inamaanisha ni lazima uonyeshe kuwa wewe ni Mkimbizi kulingana na Mkataba wa Geneva au ni Mtu Anayehitaji Ulinzi. Ikiwa una hadhi ya usafiri katika nchi zaidi ya moja, lazima uonyeshe kuwa uko hatarini katika nchi zote hizo. Lazima pia uonyeshe kuwa unasema ukweli kuhusu wewe ni nani na hadithi yako ni ya kweli. Utafanya hivi kwa kukusanya ushahidi na kwa kuwa mwaminifu, mkweli, na ueleze kwa kina kuhusu kile kilichotokea kwako.

Anza dai lako la ukimbizi

Hatua ya kwanza katika kufanya dai la ukimbizi ni kuijulisha serikali ya Kanada kuwa unataka ulinzi. Kuna njia mbili za kufanya hivi. Lazima uwe Kanada.

• Ikiwa uko ndani ya Kanada: kamilisha na utume ombi lako la mtandaoni kwenye tovuti ya IRCC, au
• Ikiwa uko mpakani, kwenye uwanja wa ndege, au katika kituo cha kizuizini: mwambie afisa wa CBSA kwamba unataka kufanya dai la ukimbizi.

CBSA au IRCC huamua ikiwa dai lako linastahili kupelekwa kwa IRB-RPD. Ikiwa dai lako linastahili, watalituma kwa IRB-RPD.

Ikiwa CBSA au IRCC itaamua kuwa dai lako halistahili kupelekwa kwa IRB-RPD, unaweza kupewa fursa ya kupitia mchakato wa PRRA au kulazimika kuondoka Kanada, kutegemeana na nchi yako ya asili.

Tazama (sehemu ya) ikiwa dai langu litaamuliwa kuwa halistahili kwa maelezo zaidi.

Usikilizaji wa dai lako la ukimbizi

Ombi lako la ukimbizi litasikizwa. Wakati wa kusikilizwa kwako, mtu kutoka IRB-RPD (Mwanachama) atasikiliza hadithi yako na mashahidi wako. Wataangalia Fomu yako ya BOC, maelezo kutoka IRCC au CBSA, na kitu kingine chochote ulichowapa.

Tazama Katika Kusikizwa kwa Ombi Lako la Wakimbizi  kwa maelezo zaidi.

 

Baada ya Kusikizwa kwa Ombi Lako la Ukimbizi 

Baada ya kusikilizwa kwako, IRB-RPD itakuambia kama dai lako la mkimbizi limekubaliwa. Likikubaliwa, unaweza kutuma maombi ya kuwa mkazi wa kudumu. Dai lako likikataliwa, unaweza kukata rufaa (uombe ukaguzi wa ombi lako). Zungumza na wakili au mwakilishi wa kisheria ili upate kujua una chaguo gani.

Tazama Baada ya Kusikizwa kwa Ombi Lako la Wakimbizi kwa maelezo zaidi.

Madai ambayo hayastahili kupelekwa kwa IRB-RPD

Nini kitafanyika ikiwa dai lako halistahili kupelekwa kwa IRB-RPD

Kuna sababu kadhaa ambazo zinaweza kufanya CBSA au IRCC kuamua kuwa dai lako la ukimbizi halistahili kupelekwa kwa IRB-RPD.

Ikiwa dai lako litaamuliwa kuwa halistahili, utapokea barua inayosema kuwa dai lako “”halistahili kupelekwa kwa Kitengo cha Ulinzi wa Wakimbizi.”” Wakati wa mahojiano yako ya kuamua ikiwa unastahili, utapokea pia Hati ya Utambulisho ya Ulinzi wa Wakimbizi (Refugee Protection Identity Document – RPID).

Mabadiliko chini ya Muswada C-12 (madai yaliyowasilishwa tarehe 3 Juni 2025 au baada ya tarehe hiyo)

Kutokana na sheria mpya za kustahiki zilizoletwa na Muswada C-12, baadhi ya madai yaliyowasilishwa tarehe 3 Juni 2025 au baada ya tarehe hiyo yanaweza sasa kuamuliwa kuwa hayastahili, hata kama hapo awali yangestahili.

Ikiwa dai lako limeathiriwa na mabadiliko haya, IRCC au CBSA itawasiliana nawe.

Nini kitafanyika baada ya dai lako kuamuliwa kuwa halistahili?

Kitakachofanyika baada ya hapo kinategemea hali ya amri yako ya kuondolewa Kanada. Utakuwa na amri ya kuondolewa ambayo inaweza kutekelezwa au ambayo haiwezi kutekelezwa.

Ikiwa una amri ya kuondolewa Kanada ambayo haiwezi kutekelezwa

Ikiwa unatoka katika nchi ambayo imewekewa zuio la kuwaondoa watu kutoka Kanada, amri yako ya kuondolewa haiwezi kutekelezwa. Hii inamaanisha kuwa huwezi kuondolewa Kanada, lakini pia hutaweza kuomba Tathmini ya Hatari Kabla ya Kuondolewa (Pre-Removal Risk Assessment – PRRA).

Hali hii inaweza kukuacha katika hali ya kutokuwa na uhakika kuhusu hadhi yako ya uhamiaji.

Hupati kibali cha kufanya kazi moja kwa moja. Hata hivyo, unaweza kuomba kibali hicho baada ya kupokea RPID yako. Ni lazima utume ombi la kibali cha kufanya kazi na ulipe ada inayohitajika. Muda wa kushughulikia ombi unaweza kuwa mrefu. Angalia tovuti ya IRCC ili kujua muda wa sasa wa kushughulikia maombi.

Baadhi ya watu walio katika hali hii huomba ukazi wa kudumu kupitia ombi la Sababu za Kibinadamu na Huruma (Humanitarian and Compassionate – H&C). Hata hivyo, muda wa kushughulikia maombi unaweza kuwa mrefu. Angalia tovuti ya IRCC ili kujua muda wa sasa wa kushughulikia maombi.

Ikiwa una amri ya kuondolewa Kanada ambayo inaweza kutekelezwa

Ikiwa dai lako halistahili na una amri ya kuondolewa Kanada ambayo inaweza kutekelezwa, utaanzishiwa taratibu za kuondolewa Kanada.

Tathmini ya Hatari Kabla ya Kuondolewa (Pre-Removal Risk Assessment – PRRA)

Kama sehemu ya taratibu za kuondolewa Kanada, unaweza kustahili kuomba Tathmini ya Hatari Kabla ya Kuondolewa (PRRA).

Huwezi kuomba PRRA mwenyewe. Ni lazima usubiri afisa wa CBSA akupe ombi la PRRA.

Miadi hii kwa kawaida hufanyika ana kwa ana katika ofisi ya CBSA, lakini pia inaweza kufanyika mtandaoni. Inaweza kufanyika muda mfupi baada ya dai lako kuamuliwa kuwa halistahili, au miezi kadhaa baadaye.

Tazama sehemu ya Tathmini ya Hatari Kabla ya Kuondolewa (PRRA) kwa maelezo zaidi.

Vibali vya kufanya kazi wakati wa mchakato wa PRRA

Ikiwa unasubiri kupewa ombi la PRRA au umewasilisha ombi lako la PRRA ndani ya muda uliowekwa, unaweza kuomba kibali cha kufanya kazi kisichokuwa na masharti ya mwajiri maalum (open work permit). Ni lazima uwasilishe ombi la kibali cha kufanya kazi na ulipe ada inayohitajika. Muda wa kushughulikia ombi unaweza kuwa mrefu. Angalia tovuti ya IRCC ili kujua muda wa sasa wa kushughulikia maombi.

Jukumu la IRCC

IRCC ina jukumu la kusimamia programu za uhamiaji za Kanada.

Ukianzisha dai lako la ukimbizi ndani ya Kanada, utawasilisha ombi lako kwa IRCC.

IRCC itaamua kama dai lako linastahili kuwasilishwa. Ikiwa dai lako linastahili, watalituma kwa IRB-RPD.

IRCC pia inawajibika kwa:

• Vibali vya kufanya kazi
• Shirikisho la Bima ya Afya la Muda mfupi (IFH)
• Maombi ya makazi ya kudumu
• Refugee Protection Identity Document (RPID)

Jukumu la CBSA

CBSA inawajibika kutekeleza sheria za uhamiaji za Kanada.

Ukianzisha dai lako la ukimbizi kwenye Mpaka wa Kuingia Nchini (mpaka wa nchi kavu, uwanja wa ndege, au bandari ya bahari) au kutoka kituo cha kizuizini, utamwambia afisa wa CBSA kwamba unataka kudai.

Baada ya kuzungumza nawe, CBSA inaweza kuamua kuwa umeruhusiwa (unastahiki) kufanya dai nchini Kanada. Watakuonyesha jinsi ya kuanza dai lako. CBSA kisha itatuma dai lako kwa IRB-RPD.

CBSA pia:

• hudhibiti mipaka ya Kanada na kuamua ni nani anayeweza kuingia Kanada
• Kuwaondoa wadai wa ukimbizi ambao hawawezi kukaa Kanada.

CBSA inaweza kukuweka kizuizini ikiwa:

• hawawezi kuhakikisha wewe ni nani,
• wanaamini wewe ni hatari, au
• wanaamini hutafuata sheria za uhamiaji.

Ikiwa umewekwa kizuizini, una haki ya wakili au mwakilishi wa kisheria. Kutakuwa na vikao vya mara kwa mara vya kukagua kuzuiliwa kwako na kuamua kama unaweza kuachiliwa.

Angalia Ikiwa Umefungwa kwa maelezo zaidi

Jukumu la IRB

IRB inawajibika kufanya maamuzi kuhusu uhamiaji na masuala ya wakimbizi.

Baada ya IRCC au CBSA kuamua unaweza kufanya dai la ukimbizi, watatuma dai lako kwa IRB. IRB ndio wakala wakuu wa serikali unaowajibika kukagua na kuamua dai lako la ukimbizi. Kitengo cha Ulinzi wa Wakimbizi (RPD) cha IRB huamua kama unaweza kupata ulinzi wa wakimbizi nchini Kanada.

IRB-RPD:

• Soma Fomu yako ya Msingi wa Madai (BOC) na hati zako zingine na ushahidi
• Huendesha usikilizaji wako wa ukimbizi
• Huamua kama watakubali dai lako la ukimbizi

IRB ina sehemu nyingine tatu. Unaweza pia kuhusika na:

• Kitengo cha Rufaa ya Wakimbizi (RAD)
• Kitengo cha Uhamiaji (ID)
• Kitengo cha Rufaa ya Uhamiaji (IAD)

Hakikisha anwani yako ni sahihi

Badilisha anwani yako kwa IRB-RPD

Ikiwa una mwakilishi wa kisheria:
Mwambie mwakilishi wako wa kisheria mara moja ikiwa anwani yako, nambari ya simu, au barua pepe inabadilika. Atahusisha taarifa zako na IRB-RPD kupitia My Case.

Jaza fomu ya Taarifa ya Mawasiliano ya Mteja, au

Badilisha anwani yako kwa IRCC

Ili kubadilisha anwani yako na IRCC, nenda kwenye Fomu ya Wavuti na ufuate hatua za kuweka anwani yako mpya.

Vidokezo vya kujaza Fomu ya Wavuti:

• Ambapo inasema “Aina ya maombi/ulizio” chagua “Mabadiliko ya maelezo ya mawasiliano.”
• Tafuta nambari yako ya UCI kwenye Hati yako ya Mdai ya Ulinzi wa Wakimbizi au kwenye barua zozote kutoka IRCC.

Badilisha anwani yako kwa CBSA

Ikiwa CBSA itahusika katika dai lako la ukimbizi, utahitaji kuwapatia maelezo yako ya mawasiliano pia. Afisa wao atakupa maagizo kuhusu jinsi na mahali pa kuwajulisha CBSA ikiwa maelezo yako ya mawasiliano yatabadilika.